ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ ( 1 ) . . . ، و كقوله : لْيَعْبُدُوا رَبَّ هذَا الْبَيْتِ ( 2 ) . و اين « لام » امر است ، غايب را به اين امر كنند . و از جمله عوامل ( 3 ) جزم است ( 4 ) ، و معنى ليفعل زيد آن باشد كه : بگو زيد را تا اين كار بكند ، و بفرماى زيد را و بايد تا زيد چنين كند . حق تعالى گفت : هر كه در ماه رمضان حاضر آيد ، و معنى آن كه ماه رمضان به او در آيد و او را در يابد ، بگو تا روزه دارد ( 5 ) ، يا بايد كه روزه دارد ، يا از حقّ او آن است كه روزه دارد . علما خلاف كردند در معنى آيت ، بهرى گفتند : مراد آن است كه هر كه ( 6 ) اين ماه به دو ( 7 ) در آيد ، و او عاقل و بالغ و تن درست و مقيم ( 8 ) باشد روزه دارد ، و اين قول بيشتر فقهاست از اهل بيت ، و مذهب بو حنيفه و شافعى است و اصحاب ايشان . بهرى ( 9 ) دگر گفتند : هر كه در اوّل ماه رمضان مقيم باشد ، واجب بود ( 10 ) بر او كه ( 11 ) ماه تمام روزه دارد ، سواء اگر در ميانه ( 12 ) سفر كند و اگر نه ( 13 ) . و اگر در ميانه ماه او را سفرى پيش آيد ، در سفرش روزه بايد داشتن ، و اين قول نخعى و سدّى و قتاده است و مذهب ابن سيرين و عبيدة السّلمانىّ است . و از امير المؤمنين على ( 14 ) در اين روايتى آوردند ، و مذهب درست قول اوّل است و عامّه علما و مفسّران ، دليل [ بر ] ( 15 ) صحّت او از ظاهر قرآن ( 16 ) قوله : * ( فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ ) * ، و اين « لام » تعريف عهد است ، اشارت به جمله ماه ، و ايشان چنان مىنمايند كه معنى آن است كه : من ( 17 ) شهد منكم ( 18 ) اوّل الشّهر فليصمه كلَّه ، و اين عدول است از ظاهر .

--> ( 1 ) . سورهء حج ( 22 ) آيهء 29 . ( 2 ) . سورهء قريش ( 106 ) آيهء 3 . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها : حروف . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها و عمل جزم كند . ( 5 ) . مب : روزه گيرد . ( 6 ) . مب را كه . ( 7 ) . دب : با او . ( 8 ) . دب : مستقيم . ( 9 ) . همهء نسخه بدلها : و بعضى . ( 10 ) . مج ، وز : شد ، لب ، مب : باشد . ( 11 ) . مب : آن . ( 12 ) . مب : خواه كه در ميانه ماه . ( 13 ) . مب : يا نكند . ( 14 ) . همهء نسخه بدلها عليه السّلام . ( 15 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 16 ) . مب كنند . ( 17 ) . لب ، فق ، مب ، مر : فمن . ( 18 ) . دب الشّهر .